اجير نمىشود و به قبول بخشش ديگران ، اخذ ارش عمدى ، زن به ازدواج و يا اخذ مهر المثل اجبار نمىگردند . ولى اگر از حال او نادارىاش روشن نباشد ، شاهدانى مىآورد و سوگند ياد مىكند ، ولى اين دو كار پس از آن است كه حبس شود و آن قدر در حبس بماند كه ظنّ غالب بر افلاس او ايجاد گردد و او مىتواند طلب‌كارش را به سوگند در مورد آن چه مىداند ، وادارد . « 1 » 22 . نزوى كندى : وقتى سررسيد بدهى فرا رسيد و آن را نپرداخت و استدلال كرد كه قدرت پرداخت آن را ندارد ، گفته شده : در اين صورت نيز حبس نمىشود ، مگر اينكه داراى فن و هنرى باشد و نخواهد تن به كار بدهد ، در چنين موردى حبس مىشود تا به كار بپردازد يا عذر او شناخته شود . « 2 » فروع الف ) آيا مدّعى نادارى بدون سوگند كسى كه مدّعى توانمندى اوست حبس مىشود ؟ از قواعد الاحكام و تذكرة الفقهاء نقل شده : كسى كه مدّعى توانمندى اوست سوگند ياد مىكند و حكم به توانمندى او مىشود . در نتيجه با او به صورت فردى توانمند و مالدار معامله مىشود و حبس مىگردد و از بعضى ديگر نقل شده : با او همچون فردى مالدار عمل مىشود و به همين جهت بدون خواست مدّعى حبس مىشود . نراقى مىگويد : شايد اين امر مبتنى بر اختلاف در اين است كه آيا با نكول منكر ، اگر حاكم سوگند را به مدّعى رد كند ، حقّ مدّعى ثابت مىشود ! « 3 » ب ) مدت حبس ذهبى : در حديث از سلمة بن سليمان نقل شده و او اين حديث را به صورت مرفوع نقل مىكند كه ، انسان به دليل بدهى بيش از چهل روز حبس نمىشود . « 4 » آراى فقيهان شيعه 1 . شيخ طوسى : هرگاه بينه بر فقر و نادارى اقامه شد بايد آن را فورى پذيرفت . شافعى

--> ( 1 ) . عيون الازهار ، ص 459 . ( 2 ) . مصنّف ، ص 210 . ( 3 ) . مستند الشيعة ، ج 2 ، ص 548 ؛ قواعد الاحكام ، ج 2 ، ص 209 . ( 4 ) . ميزان الاعتدال ، ج 4 ، ص 482 .